Po Chopinie

31 marca 1863 r. George Sand napisała: „Manceau cierpi na newralgię, [...] wciąż chory”. Pisarka szczególną troską otaczała wówczas młodszego o 13 lat rzeźbiarza Aleksandra Manceau, który niespełna trzy miesiące po śmierci Chopina, zajął jego miejsce w Nohant u boku George, będąc ostatnią z jej wielkich miłości. Związek trwający blisko 15 lat określiła słowami: „Tajemnicze porozumienie dusz”. Wspominała także czasy spędzone z Chopinem, kiedy to stale narażona była na wielkie cierpienia, nie chcąc znosić i akceptować jego „nieadekwatnych uczuć”. Powodem pojawiających się napięć między George a Manceau był tak, jak i przed laty, syn pisarki Maurice, który tym razem postawił matce ultimatum: „On albo ja...”. Rzeźbiarz opuszczając Nohant, rzekł: „Ot i cały żal, na jaki zdołałem sobie zasłużyć za piętnaście lat poświęcenia”. (md)